S. Żeromski – Syzyfowe prace

Syzyfowe pracy lektura szkolna” Stefana Żeromskiego to powieść o życiu na ziemiach polskich pod zaborem rosyjskim w II połowie XIX wieku, po upadku powstania styczniowego. Śledząc losy głównych bohaterów, Marcina Borowicza i Andrzeja Radka, czytelnik zdobywa wiedzę o tym, jak wyglądała edukacja w rosyjskim gimnazjum.

Droga do wiedzy Marcina Borowicza i Andrzeja Radka

Borowicz był synem ubogich szlachciców. Jego rodzicom bardzo zależało, by syn się uczył. Mimo trudnej sytuacji finansowej wysłali go do wiejskiej szkoły w Owczarach, a następnie do gimnazjum w Klerykowie. Droga Andrzeja Radka do wiedzy była o wiele trudniejsza. Jego rodzice, niewykształceni chłopi, kwestionowali przydatność nauki czytania i pisania chłopskiemu dziecku. Andrzej powinien im pomagać w polu, a nie tracić czas na naukę. Zetknięcie się Jędrka z nauczycielem dworskich dzieci, Paluszkiewiczem, było dosyć przypadkowe, ale zaowocowało chęcią poznawania świata przez małego Jędrka. Wiele zawdzięczał Paluszkiewiczowi. Młody, ciężko chory mężczyzna nie tylko nauczył go czytać i pisać, ale też opłacił mu dwa lata nauki w progimnazjum. Później Andrzej już radził sobie sam. Zarabiał, udzielając korepetycji młodszym uczniom. Skończył progimnazjum i dostał się do gimnazjum w Klerykowie. Tam losy obu chłopców zetknęły się.

W gimnazjum w Klerykowie

Uczniowie polscy poddawani byli rusyfikacji, Rosjanie chcieli ich wynarodowić. Marcin był chłopcem podatnym na sugestie. Gdyby nie pojawienie się w szkole wydalonego z Warszawy gimnazjalisty, Bernarda Zygiera, być może chłopiec przestałby czuć się Polakiem. Zygier uświadomił kolegom, co jest naprawdę ważne. Marcinowi przypomniały się opowieści strzelca Nogi, dawnego powstańca. Chłopcy zaczęli spotykać się potajemnie w nieformalnej grupie, czytać polskie książki, poznawać polską literaturę i kulturę. Andrzej Radek też oczywiście uczestniczył w tych spotkaniach. Był dojrzalszy wewnętrznie od Borowicza, bardziej skupiony na celu, jakim było zdanie matury. Ostatecznie, na polu rusyfikacji młodzieży Rosjanie ponieśli klęskę.