Dlaczego powieść Żeromskiego nosi tytuł Syzyfowe prace

“Syzyfowe prace” to jedna z pierwszych powieści Stefana Żeromskiego. Akcja toczy się w latach 80-tych XIX wieku na ziemiach zaboru rosyjskiego. Utwór przedstawia próbę zrusyfikowania społeczeństwa polskiego przez zaborcę po upadku powstania styczniowego. Zadanie okazało się niewykonalne, dlatego Żeromski nadał powieści taki właśnie tytuł. Mityczny Syzyf też przecież wykonywał bezsensowną pracę, która nie mogła przynieść efektu.

Metody rusyfikacji polskiej młodzieży

Bohaterami utworu jest polska młodzież, uczniowie gimnazjum w Klerykowie. W szkole zatrudniano nauczycieli rosyjskich, jeśli nawet znalazło się tam kilku Polaków, wyraźnie ich lekceważono, uważając za nauczycieli drugiej kategorii. Język rosyjski był językiem wykładowym, co oznaczało, że nauka wszystkich przedmiotów odbywała się po rosyjsku. Chłopcom zabraniano posługiwać się językiem polskim nawet podczas przerw. Język polski w szkole był przedmiotem nadobowiązkowym. Młodzieży nie zapoznawano z polską literaturą ani historią. Na języku polskim tłumaczono wiersze z polskiego na rosyjski. Lekcja była nudna, uczniowie określali ją jako “nudy narodowe”. Nie wolno było czytać ani posiadać polskich książek. Nauczyciele kontrolowali stancje, na których mieszkali uczniowie, mieli prawo zajrzeć chłopcom do plecaka. Premiowano poznawanie kultury rosyjskiej, czasem nawet uciekano się do rozdawania słodyczy, aby zachęcić uczniów do oglądania rosyjskich przedstawień. Rusyfikatorzy osiągali czasem małe sukcesy, nie wszyscy chłopcy bowiem mieli silny kręgosłup moralny i ukształtowane poglądy. Okres młodości to przecież czas, gdy hierarchia wartości i poglady na świat dopiero się formują. Ostatecznie jednak Rosjanie na polu rusyfikacji ponieśli klęskę.

Główni bohaterowie

Wśród uczniów gimnazjum dwie postacie wysuwają się na plan pierwszy. To Marcin Borowicz i Andrzej Radek. Borowicz, syn ubogich szlachciców, o mało nie dał się zrusyfikować. Dopiero pojawienie się w szkole Zygiera otworzyło mu oczy. Andrzej Radek, syn chłopów, był silny, od dziecka musiał sobie radzić sam. Jego nauczyciele rosyjscy ani na moment nie przekonali.